Zarys polityczny Wiedeń 1900

Wiedeń na przełomie XIX i XX wieku – zarys sytuacji politycznej i socjalnej

W Austrii na przełomie XIX i XX wieku panowała monarchia Habsburgów [„monarchia naddunajska”, monarchia cesarsko-królewska (c.k.)].

W skład Cesarstwa Austriackiego wchodziło 15 narodów i ponad 50 milionów obywateli, których łączyła postać cesarza Franciszka Józefa – ikona dobrego władcy wpisująca się w mit Habsburgów, dynastii ogrywającej dziejową rolę w historii Europy. Mimo narastających problemów natury politycznej i coraz bardziej napiętej sytuacji w państwie starano się umacniać to wyobrażenie. Stąd często określa się ów czas mianem radosnej apokalipsy („fröhliche Apokalypse“).

Atmosfera epoki przesiąknięta jest pesymizmem, niepewnością, przeczuciem nadchodzącego upadku. Głównymi czynnikami mającymi na to wpływ były:

- ciesząca się dużą popularnością filozofia Fryderyka Nietzschego i Artura Schopenhauera

Nietzsche: „Tako rzecze Zaratustra” (1883-1885), „Wola mocy”: śmierć Boga i przewartościowanie wartości, nihilizm, immoralizm, pochwałą witalizmu i nadczłowieka, rausz, seksualność

Schopenhauer: Świat jako wola i przedstawienie” (1819): świat obiektywny nie istnieje, wola życia – popędy i ich destrukcyjny wpływ na życie człowieka, rezygnacja z pragnień i kontemplacja sztuki jako jedyna ucieczka z kręgu cierpień

- okrycia naukowe: teoria względności Einsteina, teoria ewolucji Darwina, teoria budowy atomu Bohra – kryzys egzystencjalny jednostki (własnego „ja”, poznania, języka)

Człowiek w konfrontacji z nowymi teoriami zaczął wątpić w zdolność poznawania rzeczywistości zmysłami i  odzwierciedlenia natury. Wszystkie odczucia stały się subiektywne, własne ja przeobraziło się w kłębek wrażeń, brak bezpieczeństwa, stabilności, jednoznacznych i ostatecznych odpowiedzi wytrącały z równowagi.

Rzeczywistość stała się zbyt złożona i niestabilna, by móc ją opisać. Środki językowe stały się niewystarczające. Utworem tematyzującym głęboki kryzys osobowościowy i twórczy jest „List lorda Chandosa” (1902) Hofmannsthala.

- teoria psychoanalizy Sigmunda Freuda: odkrycie podświadomości

Freud: „Objaśnianie marzeń sennych“ (1900) – podświadomość przedstawiona jako niedostępny obszar, który kieruje naszym zachowaniem. Seksualność jako jeden z głównych czynników wpływających na człowieka – nowy sposób postrzegania ludzkich działań, symboliki dzieł, źródeł aktywności artystycznej, obowiązujących nom moralnych

- zmiana postrzegania tradycyjnego modelu rodziny, roli kobiety i jej praw, wzrost znaczenia seksualności, konfrontacja z tematem podwójnej moralności

- rozwój miasta: liczba mieszkańców Wiednia w latach 1870 – 1910 wzrasta ponad dwukrotnie (z 900 tys. do 2 mln.), rewolucja przemysłowa, Wiedeń kulturalnym centrum Europy

- narastający antysemityzm forsowany przez katolicko-konserwatywne partie i burmistrza miasta Karla Luegera

- postępująca biurokratyzacja

Comments are closed.