R. Musil_slide

Robert Musil – życie i twórczość

Robert Musil (/ˈmuːzɪl/, nazwisko z intonacją na pierwszą sylabę; * 6 listopada 1880 w Klagenfurtcie nad Wörthersee; † 15 kwietnia 1942 w Genewie, od 1917 do 1919 Robert Edler von Musil) był austriackim pisarzem i krytykiem teatralnym.

Twórczość Musila obejmuje nowele, dramaty, eseje, krytyki i dwie powieści, Bildungsroman Niepokoje wychowanka Törlessa i swoje nieukończone Magnum Opus Człowiek bez właściwości.

Życie

Przed 1918

Robert Musil był jedynym synem inżyniera i profesora akademickiego Alfreda Musila i jego żony Hermine Bergauer. W latach 1892 i 1897 uczęszczał do szkół w różnych miastach, między innymi w Steyr, dokąd został przeniesiony jego ojciec. Ostatnim miejscem kształcenia Musila była Techniczna Akademia Wojskowa w Wiedniu. Przerwał jednak karierę oficerską i zaczął studiować budowę maszyn w Niemieckiej Wyższej Szkole Technicznej w Brnie. Tam od 1890 roku uczył jego ojciec. W roku 1901 Musil zdał egzamin inżynierski.

W tym samym roku rozpoczął dwuletnią służbę wojskową w pułku piechoty „Freiherr von Heß“ (Baron Heß) nr 49 stacjonującym w Brnie. Następnie od 1902 do 1903 roku pracował jako adiunkt w Technicznej Szkole Wyższej w Stuttgarcie. Od 1903 roku studiował filozofię i psychologię na Uniwersytecie Fryderyka Wilhelma w Berlinie i zawarł w tym czasie przyjaźń z Alfredem Kerrem i Franzem Blei. W gronie jego kolegów ze studiów byli również twórcy teorii GestaltKurt Koffka i Wolfgang Köhler. Wpływ tej teorii dał się później zauważyć w całej twórczości literackiej Musila.

W 1906 roku Musil zbudował urządzenie do wytwarzania mieszanych barw zwane Musilscher Farbkreisel. 31 stycznia 1908 roku otrzymał tytuł doktora za dysertację o tytule „Przyczynek do oceny nauk Macha” z rąk profesora Carla Stumpfa z oceną laudibile. Odrzucił jednak propozycję habilitacji na rzecz wolego zawodu pisarza.

W 1910 roku przeprowadził się do Wiednia i został bibliotekarzem w Wyższej Szkole Technicznej w Wiedniu. 15 kwietnia 1911 roku poślubił Marthę Marcovaldi z domu Heimann (1874-1949). Do wybuchu wojnych współpracował z licznymi gazetami. W roku 1914 gazeta „Die Neue Rundschau” opublikowała jego entuzjastyczny esej na temat wojny „Proeuropeizm, wojna, niemieckość”.

Musil wiął udział w I wojnie światowej jako oficer rezerwy i zakończył ją w randze kapitana pospolitego ruszenia (Landsturm) z wieloma odznaczeniami. Stacjonował na froncie w Dolomitach i nad Isonzo. 22 września 1915 roku w Trydencie został niemal trafiony przez pocisk zrzucony z włoskiego samolotu. Opisał to doświadczenie w głównej scenie słynnego opowiadania „Kos”. W Bolzano w 1916 i 1917 roku był wydawcą „Tyrolskiej gazety żołnierskiej”.

22 października 1917 roku ojciec Musila został odznaczony dziedzicznym tytułem szlacheckim Edler von Musil.

1918–1938

Od roku 1918 Musil zaczął zyskiwać uznanie jako pisarz. Wiosną 1920 roku poznał w Berlinie swojego późniejszego wydawcę Ernsta Rowohlta. Od roku 1921 zajmował się krytyką teatralną.

W 1921 ukończył wielki spektakl „Marzyciele“, który przyniósł mu w 1923 roku odznaczenie Nagrodą Kleista. Sztuka określana przez krytyków jako Lesedrama (dramat do czytania, niesceniczny) doczekała się premiery na jednej ze scen berlińskich przedmieści dopiero w 1929 roku w formie drastycznie okrojonej przez reżysera. Musil daremnie usiłował przeszkodzić jej wystawieniu i dlatego mimo próśb nie przygotował własnej skróconej wersji scenicznej. Jego druga sztuka, komedia Vinzenz i przyjaciółka znaczących mężczyzn odniosła o wiele większy sukces.

W latach 1923-1928 Musil był drugim przewodniczącym Związku Literatów Niemieckich w Austrii (obok pierwszego przewodniczącego Hugo von Hofmannsthala). Po zdobyciu Nagrody Kleista otrzymał w 1924 roku Nagrodę Artystyczną Wiednia i w 1929 roku Nagrodę Gerharta Hauptmanna. W roku 1931 Musil przeniósł się do Berlina. Postało tam wówczas założone przez Curta Glasera i innych zwolenników pisarza Towarzystwo Musila, które miało na celu finansowe wsparcie autora. W 1933 roku Musil wrócił do Wiednia. Towarzystwo rozwiązano rok później i założono ponownie w tymże mieście. Pisarz zamieszkał na ulicy Rasumofskygasse 20 w trzeciej dzielnicy, gdzie dzisiaj znajduje się poświęcone mu miejsce pamiątkowe.

W wieku 56 lat pisarz przeżył udar mózgu, po którym nie wrócił już do dawnego stanu zdrowia.

1938–1942

Po przyłączeniu Austrii do III Rzeszy w roku 1938 sytuacja Musila stała się trudna do zniesienia. Wyemigrował ze swoją żoną do Szwajcarii, pierwszym z miast był Zurych. Poszukiwania lepszego kraju do emigracji okazały się trudne. Podobno na propozycję Hansa Mayersa, by postarał się o wizę do Kolumbii odpowiedział: „W Ameryce Południowej jest już Stefan Zweig”. W Niemczech dzieła Musila zostały zakazane już po zdobyciu władzy przez nazistów w 1933 roku, a po przyłączeniu Austrii w roku 1938 zabroniono sprzedaży jego książek również w jego ojczystym kraju. Małżeństwo Musil ze względów finansowych zdecydowało się na przeprowadzkę do Genewy, w pobliże Chêne-Bougeries. Mieszkali tam w zupełnym odosobnieniu. Pomoc materialną zapewnili im genewski ksiądz Robert Lejeune, jak również szwajcarskie Dzieło Pomocy Niemieckim Uczonym.

15 kwietnia 1942 roku Musil zmarł na zawał mózgu na ulicy Chemin des Clochettes 1 w Genewie. Jego prochy zostały rozsypane w jednym z tamtejszych lasów.

Oddziaływanie i recepcja

Robert Musil jest znany przede wszystkim jako autor niedokończonej powieści „Człowiek bez właściwości”. Powieść rozwijała się począwszy od autobiograficznych szkiców zaraz po I wojnie światowej poprzez rozmaite projekty powieściowe w połowie lat dwudziestych XX wieku aż stała się życiową powieścią pisarza, do której przenikały wszystkie literackie dążenia. Po sukcesie pierwszego dzieła „Niepokoje wychowanka Törlessa” w latach 1906-1930 inne literackie i dziennikarskie publikacje Musila stały się coraz rzadsze, a praca nad esejami zamarła całkowicie. Wydawca Ernst Rowohlt zaproponował pisarzowi wypłacanie regularnych przedpłat na rzecz powstającej powieści, dzięki którym możliwe było utrzymywanie się w skromnych warunkach. Musil zaprzestał wtedy całkowicie swojej dziennikarskiej działalności (którą postrzegał jako uciążliwą pracę dla zarobku), a teksty literackie publikował tylko pod dużym naciskiem potrzeb finansowych lub w celu przypomnienia o sobie czytelnikom po latach zapomnienia.

Po ukazaniu się pierwszego tomu w 1930 roku powieść zyskała duże uznanie wśród krytyków, ale mimo wsparcia znanego Thomasa Manna nie przyniosła pisarzowi takiego sukcesu czytelniczego jak jego pierwsza powieść. Prace nad kontynuacją były podyktowane coraz bardziej niedostatkiem, co jeszcze bardziej oddalało go od czytelników. Projekt powieści rozrastał się coraz bardziej: Musil gromadził szkice, koncepcje, warianty i korekty, pozostawiając po sobie obejmujący około 6.000 stron złożony system notatek – a pisanie tekstów do publikacji postępowało coraz wolniej. Pod naciskiem wydawcy, który w końcu chciał zaprzestawć wypłacania zaliczki na pocztek zakończenia projektu, ukazała się w roku 1932 kontynuacja, która odbiła się znacznie mniejszym echem w literackim świecie niż publikacja pierwszej części. Część dalszych rozdziałów została wycofana przez pisarza po tym, jak już trafiły do wydawnictwa (tzw. rozdział korekty sztaplowej Druckfahnenkapitel). W ostatnich latach życia Musil popadł w całkowite zapomnienie i nie opubikował pomimo bezustannej pracy nad „Człowiekiem bez właściwości” żadnego kolejnego tomu. Zmarł nagle w 1942 roku w Genewie podczas trwającej od tygodni korekty jednego rozdziału („Oddechy letniego dnia”), który leżał na jego biurku.

W dodatku literackim gazety “The Times” z 28 października 1949 Musil został nazwany zarówno najważniejszym powieściopisarzem niemieckojęzycznym tej połowy wieku (“the most important novelist writing in German in this half-century”), jak również „najmniej znanym pisarzem wieku” (“the least known writer of the age”).

W latach 50-tych XX wieku Adolf Frisé doprowadził do wydania nowej edycji fragmentu powieści, czym przyczynił się w znacznej mierze do ponownego odkrycia pisarza przez publikę. Dzisiaj powieść uważana jest za jedno z największych dzieł modernizmu i stanowi „prestiżowy literaturoznawczy przedmiot” intensywnych badań. Volker Schlöndorff zekranizował w 1965 roku debiut Musila pod tytułem „Młody Törless”. W filmie skupiono się na pytaniu o winę Niemiec w czasach III Rzeszy. Stanowił pierwszy duży sukces Nowego Filmu Niemieckiego. Skutkiem była obecność powieści Niepokoje wychowanka Törlessa przez długi czas na liście lektur szkolnych.

W wąskich ramach literatury niemieckojęzycznej czasu Musila stawia się go często w jednym rzędzie z Hermanem Brochem, Franzem Kafką, Thomasem Mannem, Eliasem Canettim i innymi, których energia pisarska często podobnie jak u Musila wynikała z doświadczenia upadku, które znamionowało ich zarówno osobioście jak i epokowo. Wpływ i kontynuację jego dzieła oraz estetyczno-politycznego punktu widzenia można odnaleźć we współczesnej literaturze austriackiej w twórczości pisarzy takich jak Gerhard AmanshauserRudolf BayrThomas BernhardAlois BrandstetterAndreas OkopenkoMichael ScharangFranz Schuh i Julian Schutting.

 

 

© Tłumaczenie Źródło: https://de.wikipedia.org/wiki/Robert_Musil#cite_note-1, autorzy: proxy1.anon-online.org, historia hasła https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Robert_Musil&action=history, licencja: [CC-BY-SA 3.0 Deed] http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/)

Comments are closed.